تب کریمه کنگو (CCHF) یکی از بیماری‌های ویروسی خطرناک مشترک بین انسان و حیوان است که طی سال‌های اخیر، خصوصاً در فصل گرم سال، در برخی نقاط ایران بیشتر دیده می‌شود. این بیماری که از طریق کنه، تماس با خون یا ترشحات دام آلوده منتقل می‌شود، به دلیل سیر سریع، شدت علائم و احتمال مرگ بالا، نگرانی‌های زیادی در بین پزشکان، پرسنل درمانی و حتی عموم مردم ایجاد کرده است.

در این مقاله که توسط «هادی ولی‌زاده» و با حمایت مجموعه ایران فلوشیپ تدوین شده، سعی می‌کنیم با زبان علمی اما قابل‌فهم، به همه جوانب تب کریمه کنگو بپردازیم؛ از راه‌های انتقال و علائم گرفته تا درمان، پیشگیری و نقش مهم کادر درمان. این مقاله به‌صورت ویژه برای دانشجویان، پزشکان و علاقه‌مندان به فلوشیپ بیماری‌های عفونی و طب اورژانس تهیه شده است.

تب کریمه کنگو چیست؟

تب خون‌ریزی‌دهنده کریمه کنگو یک بیماری ویروسی حاد است که با تب بالا، علائم گوارشی و در مراحل پیشرفته، خونریزی‌های گسترده همراه است. عامل این بیماری ویروسی از خانواده نایروویروس‌هاست و به‌صورت مستقیم از حیوان به انسان، یا در مواردی از انسان به انسان منتقل می‌شود.

تب کریمه کنگو در ایران؛ راه‌های انتقال بیماری

انتقال تب کریمه معمولاً از سه طریق اصلی رخ می‌دهد:

۱. تماس مستقیم با حیوان آلوده

این بیماری عمدتاً در دامداران، قصابان، کارکنان کشتارگاه‌ها و کسانی دیده می‌شود که با دام زنده یا لاشه آن‌ها سر و کار دارند. تماس با خون، ترشحات یا بافت حیوان آلوده، به‌ویژه در صورت وجود زخم یا خراش پوستی، می‌تواند عامل انتقال باشد.

۲. گزش کنه‌ی آلوده

کنه‌ی جنس Hyalomma یکی از ناقلین اصلی ویروس است. این کنه‌ها روی بدن دام‌ها زندگی می‌کنند و با مکیدن خون حیوان آلوده، ویروس را منتقل می‌کنند. در صورت گزش انسان، ویروس وارد بدن فرد می‌شود.

۳. انتقال از انسان به انسان

اگرچه نسبت به سایر روش‌ها کمتر دیده شده، اما انتقال از طریق خون، ترشحات یا تماس نزدیک با بیمار مبتلا (خصوصاً در مراحل خون‌ریزی‌دهنده بیماری) ممکن است، به‌ویژه در مراکز درمانی و بدون رعایت احتیاطات استاندارد.

علائم بالینی بیماری

تب کریمه کنگو معمولاً به‌صورت ناگهانی و شدید بروز می‌کند و می‌تواند در کمتر از یک هفته، بیمار را به سمت نارسایی چند ارگانی یا مرگ سوق دهد.

تب کریمه کنگو در ایران؛ مراحل بیماری

• مرحله پیش‌درمانی: تب، سردرد، درد عضلات، سرگیجه، تهوع، درد شکم، بی‌اشتهایی و گاهی اسهال یا یبوست.
• مرحله خون‌ریزی‌دهنده: معمولاً در روز سوم تا پنجم بیماری شروع می‌شود. علائمی مانند پتشی، خونریزی زیرجلدی، خونریزی لثه، خون دماغ و در موارد شدید، خونریزی گوارشی یا مغزی دیده می‌شود.

مرگ‌ومیر

نرخ مرگ‌ومیر در صورت عدم درمان می‌تواند تا ۳۰ درصد باشد. با مداخله زودهنگام و مراقبت‌های ویژه، احتمال بهبودی افزایش می‌یابد.

درمان و مراقبت پزشکی

در حال حاضر، درمان اختصاصی ضدویروسی با اثربخشی کامل وجود ندارد. داروی ریباویرین در برخی منابع به‌عنوان گزینه‌ی کمکی توصیه شده، اما نتایج علمی متناقض است. بنابراین، درمان بیشتر حمایتی است:

• بستری در بخش ایزوله
• کنترل تب، درد و علائم گوارشی
• پایش عملکرد ارگان‌ها
• تزریق مایعات و فرآورده‌های خونی در صورت لزوم

[منبع: https://emedicine.medscape.com/article/233648-overview]

پیشگیری؛ نقش کلیدی آموزش و محافظت

پیشگیری از تب کریمه کنگو بسیار مهم‌تر از درمان آن است. چون کنترل انتقال در دام و کنه بسیار سخت‌تر از محافظت فردی است.

اقدامات مهم برای پیشگیری:

• پوشیدن لباس مناسب و استفاده از دستکش در تماس با دام یا لاشه
• استفاده از دافع کنه در مناطق روستایی
• رعایت نکات ایمنی در کشتارگاه‌ها
• اجتناب از مصرف گوشت تازه ذبح‌شده بدون نگهداری مناسب
• آموزش تخصصی به کادر درمانی درباره نحوه تشخیص و اقدامات احتیاطی

وضعیت تب کریمه کنگو در ایران

بر اساس گزارش وزارت بهداشت ایران، بیشترین موارد بیماری در استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، کرمان، فارس، اصفهان، و هرمزگان گزارش شده‌اند. دلیل اصلی، شرایط اقلیمی، ارتباط مستقیم با دام و وجود کنه در مناطق گرم و نیمه‌خشک است.

در سال‌های اخیر، به‌رغم آموزش گسترده و افزایش آگاهی عمومی، موارد پراکنده‌ای از ابتلا و حتی مرگ گزارش شده است. یکی از دلایل این موضوع، مراجعه دیرهنگام بیماران به مراکز درمانی است.

چرا آگاهی درباره تب کریمه کنگو مهم است؟

برای دانشجویان پزشکی، پزشکان عمومی و کادر درمانی، شناخت کامل تب کریمه کنگو اهمیت حیاتی دارد. از آنجایی که این بیماری اغلب با علائم غیراختصاصی شروع می‌شود، تنها پزشک آگاه و آموزش‌دیده می‌تواند تشخیص زودهنگام بدهد و مانع از انتقال بیشتر شود.

همچنین برای علاقه‌مندان به فلوشیپ بیماری‌های عفونی یا طب حوادث، این بیماری می‌تواند بخشی از مهارت‌های ضروری در برخورد با بیماری‌های ویروسی نادر، منطقه‌ای و نوپدید باشد.

نقش ایران فلوشیپ در آموزش و کوچینگ پزشکی

مجموعه «ایران فلوشیپ» با راهبری «هادی ولی‌زاده»، همواره در خط مقدم آموزش‌های تخصصی، کوچینگ پزشکی و توسعه مسیرهای حرفه‌ای بین‌المللی قرار دارد. ما نه‌تنها برای ورود به دوره‌های فلوشیپ بین‌المللی در کشورهای معتبر همراه شماییم، بلکه در مسیر ارتقای علمی و عملی پزشکان جوان ایرانی، مقالات آموزشی و منابع علمی معتبر را به‌صورت هدفمند تولید می‌کنیم.

جمع‌بندی تب کریمه کنگو در ایران

تب کریمه کنگو یک بیماری جدی، اما قابل پیشگیری است. اطلاع‌رسانی دقیق، آموزش کادر درمان، رعایت اصول ایمنی و مداخله به‌موقع می‌توانند نقش اساسی در کاهش مرگ‌ومیر و مهار این بیماری ایفا کنند. امیدواریم این مقاله بتواند گامی مؤثر برای ارتقای آگاهی عمومی و تخصصی پزشکان و دانشجویان ایرانی باشد.

ایران فلوشیپ، با راهبری تخصصی هادی ولی‌زاده، به‌عنوان یکی از پیشروترین مجموعه‌های کوچینگ پزشکی و فلوشیپ بین‌المللی، مسیر حرفه‌ای و جهانی پزشکان ایرانی را هدفمند و شخصی‌سازی‌شده هدایت می‌کند.